Buurtschap Moesdijk Weert

ZUIDTRACÉ N280 DOOR MOESELPEEL ECHT VAN DE BAAN?             klik op nieuws voor meer informatie

 
  Home        buurtschap        buurtcomité Moesdijk        Actiewebsite        nieuws        contact        links

 


De Moeselpeel

Een stukje wildernis in weert

Ten zuid-oosten van Weert naast de wijk Graswinkel ligt de Moeselpeel. De meeste Weertenaren kennen het gebied bij naam, en zijn er wel eens langs gefietst maar daar houd het wel een beetje op.

Toch is de Moeselpeel een nader kijkje waard.

De Moeselpeel is, zoals de naam al aangeeft een, peel, een drassig veengebied. Hoewel het redelijk klein is, zo’n 90 hectare, is de     Moeselpeel uniek onder de pelen. In tegenstelling tot andere soortgelijke gebieden in onze omgeving heeft de natuur er werkelijk vrij spel omdat de mens er nooit heeft ingegrepen. Een laatste stukje woestenij    afb.1.bordje van Staatsbosbeheer
op slechts 2,5 kilometer afstand van het centrum van Weert.

De Moeselpeel dankt zijn naam aan het naburige buurtschap, tegenwoordig de wijk Moesel. Maar de naam Moesel is op zijn beurt weer afgeleid van de Moeselpeel. Moesel is een verbastering van het dialectwoord ‘moeëst’ dat moeras betekend. 

De Moeselpeel is geen op zichzelf staand natuurgebied, het staat in verbinding met de Kootspeel en Roeventerpeel pal ten noordoosten. In een nog groter geheel is de Moeselpeel de meest zuidelijke van een hele keten van pelen die tot ver Noord-Brabant in reikt, en waarvan de Groote Peel bij Ospel de grootste en bekendste is.
 

Het ontstaan van de peelgebieden

De peelgebieden in Limburg en Brabant zijn vanaf het einde van de laatste ijstijd, zo’n 10.000 jaar geleden, ontstaan. Door het warmer wordende klimaat ontstonden er op de zandgronden grote plassen. Deze plassen waren rijk aan voedingsstoffen en raakten begroeiden met grasachtige planten zoals riet. Afgestorven planten zakten naar de bodem en vormden hier een dikke laag dood organisch materiaal, het zogenaamde laagveen. Het organisch materiaal werd niet verteerd omdat de bodem van de plassen zurig en zuurstofarm was, en er geen rotting kon plaatsvinden. Door de dikker wordende veenlaag slibden de plassen langzaam dicht.

Zo’n 4000 jaar geleden kwam het punt dat de plassen geheel opgevuld waren met veen. De veenlaag kwam boven het wateroppervlak uit waardoor er kleine boompjes en andere lage planten op konden gaan groeien. Dit ‘broekbos’ bestond in het begin wilgen en elzen en later ook berkenbomen. Dode resten van dit broekbos stapelden zich bovenop het veen. Hierdoor nam de drassigheid af.

De begroeiing kreeg steeds meer moeite om door al dat veen heen aan voedsel uit te komen, bovendien was de voedselvoorraad door de jaren heen al aardig opgebruikt. Maar toen kwam er langzaam een grote verandering.

In het steeds droger wordende gebied verscheen het plantje veenmos. Dit mos heeft alleen regenwater nodig om te overleven, en kan dus boven de waterspiegel groeien. Veenmos sterft aan de onderkant af maar groeit bovenaan steeds door. Die dichte moslaag sloot de onderliggende dode resten van het broekbos met daar weer onder het laagveen opnieuw af voor lucht, waardoor het dode organische materiaal wederom niet kon worden verteerd. Er ontstond opnieuw veen, maar omdat dit zich boven de waterspiegel ontwikkeld wordt het hoogveen genoemd. In de loop van duizenden jaren werd het hoogveen steeds dikker. Zo dik zelfs dat de oorspronkelijk laaggelegen gebieden boven het omringende landschap uit begonnen te steken!

                                                                                   Afb.2. Veenvorming.

De invloed van de mens

 De vorming van hoogveen in de pelen ging eeuwenlang door totdat de mens ontdekte dat dit veen eenmaal gedroogd een prima brandstof was. Deze brandstof kennen we beter onder de naam turf. De mens ging over tot het ‘steken’ van deze turf. In het begin kleinschalig, maar in de 19e eeuw werd het turfsteken door de honger naar brandstof grootschaliger. Zó grootschalig dat het een vernietigende invloed op de pelen had. Duizenden jaren oude lagen veen werden afgestoken, waardoor delen van de pelen weer plassen werden.


Afb.3. Veenvorming                         

Tegelijkertijd werden de pelen van buitenaf steeds verder  verkleind ten behoeve van nieuwe landbouwgrond. Ooit reikte een min of meer aaneengesloten peelgebied van Grave, aan de Maas bij Nijmegen in het noorden, tot Weert in het zuiden. Deze enorme oerpeel werd ten noorden begrensd door de grote rivieren, ten zuiden door de hoger gelegen Kempen, en vormde min of meer een natuurlijke grens tussen Noord Brabant en Limburg die nu nog steeds terug te zien is. Uitzondering in Weert dat eigenlijk ten westen van die grens ligt, topografisch gezien je zou het een Brabantse plaats kunnen noemen!

Terug naar de oerpeel. Die kromp in snel tempo ineen tot de laatste paar resten die nu nog van over zijn. De Groote Peel bij Ospel is daarvan de grootste en bekendste. De Moeselpeel is het meest zuidelijke overblijfsel.

Tegenwoordig is het turfsteken en het verkleinen van de pelen overal gestopt en wordt de waterhuishouding in de weer zo goed mogelijk hersteld.

Waterhuishouding

Peelgebieden worden voor het grootste deel van water voorzien via een opwellende ondergrondse stroom van grondwater. Maar vaak kennen ze het probleem van een afgesneden grondwaterstroom door bijvoorbeeld bebouwing, wegen of kanalen.

De Moeselpeel kent dit probleem als enige niet. Het grondwater komt vanuit de Kempen in het zuiden, een hoger gelegen gebied dat tot ver in België reikt. Neerslag trekt hier langzaam in de grond, vormt grondwater, en welt vervolgens in de Moeselpeel weer op. Er bevinden zich in het stroomgebied van het grondwater geen noemenswaardige barrières. De Moeselpeel is de eerste peel in de hele keten van pelen die dit Kempenwater
ontvangt, en daardoor ook de natste.       Afb. 4 
Een drassig gedeelte in de Moeselpeel. Dit alles maakt de Moeselpeel uniek.                               Grondwater welt hier op.
                                                                   Veenmos begroeid alles.

De grondwaterstroom en direct neervallend regenwater zijn ruim voldoende om de Moeselpeel nat te houden. Er hoeft verder geen oppervlaktewater uit bijvoorbeeld omringende beken toegevoegd te worden.

Dit zou ook niet gunstig zijn. Het zogenaamde ‘landbouwwater’ , afkomstig uit die beken in de omringende akkerlanden, erg rijk is aan voedingstoffen en mineralen. Deze voedingstoffen die door bemesting van akkers in het water terecht komen zijn niet goed voor de peel.Het opwellende water is namelijk armer in voedingstoffen en mineralen, een vereiste voor de vorming van veen. Sinds enkele jaren is om deze reden een beek die dwars door de peel voerde omgeleid. De positieve effecten zijn nu al duidelijk te zien, de hoeveelheid veenmos is enorm toegenomen.

Andersom wordt er ook geen water meer uit de peel afgevoerd. Ten behoeve van de omringende landbouw werd het gebied namelijk door de jaren steeds meer ontwaterd waardoor het uitdroogde. Uiteindelijk zou de peel hierdoor binnen enkele tientallen jaren verdwenen zijn. Zodra het veen droog komt te staan kan de lucht erbij en wordt het
Afb.5: Een geheel begroeide voormalige                      geoxideerd. Dit proces is onomkeerbaar en
afwateringsbeek langs de Moeselpeel                          onherstelbaar.

Doordat de waterstromen binnen en buiten de peel van elkaar gescheiden zijn wordt de oude balans tussen peelwater en omgevingswater hersteld, en begint de Moeselpeel zich te herstellen.

Buffergebieden.

Rond de Moeselpeel worden voornamelijk door natuurmonumenten al vele jaren akkers opgekocht en omgevormd tot grasland. Dit grasland is een soort van bufferzone tussen de peel en het omringende akkerland. Het buffergebied is voornamelijk van belang om het eerder genoemde peelwater en omgevingswater goed te kunnen scheiden.

Om het open karakter van het grasland en daarmee de bufferwerking te behouden worden de buffergebieden begraasd door koeien. Héél soms grijpt de mens in doormiddel van maaien, en extra terugdringen van het bosgebied dat langzaam probeert op te rukken over het grasland.

De bufferzones zijn bepaald geen eentonige grasvelden. Dik stoppelgras wordt afgewisseld door wat lager gras en   Afb.5. Koeien grazen om het grasland open te houden
her en der bevinden zich poelen. Hierdoor
is het een ideale plaats voor vogels om te nestelen, of voor kleinere dieren om te leven zoals kikkers en insecten. Ook bevinden zich hier tal van wilde bloeiende planten die na lange tijd terug zijn van weggeweest in onze omgeving.

De toekomst van de Moeselpeel

We leven in een tijd waarin is de mens zich meer en meer bewust aan het worden is van zijn grote invloed op de natuur om ons heen. We zien ook pas relatief kort in hoe uniek maar kwetsbaar de Moeselpeel eigenlijk is.

Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en het Limburgs Landschap hebben in de afgelopen jaren maatregelen genomen die de peel weer langzaam in zijn oude staat terug brengen.
Het herstellen van de oorspronkelijke waterhuishouding en het aanleggen van bufferzones rond de Moeselpeel als overgang tussen mens en natuur. Deze aankopen zullen in de toekomst waar mogelijk nog verder doorgaan. De mens zal hierbij ook steeds minder in hoeven grijpen omdat de natuur haar eigen balans terugvindt.

Maar er zijn ook bedreigingen. Bebouwing van de stad Weert is de Moeselpeel tot op 500 meter genaderd, en er bestaat nog steeds een serieus risico dat er nieuwe wegen langs het gebied aangelegd worden. Dit zou desastreus zijn voor de waterhuishouding zodat het herstel van de laatste jaren teniet wordt gedaan, en
Afbeelding 6: Grasland aan de rand van de peel            we weer verder gaan met het
                                                                           langzaam  vernietigen van dit laatste
                                                                           stukje echte wildernis in Weert.

Bronvermelding

Tekst, Jeroen Goubet
Informatiebronnen, Staatsbosbeheer, wikipedia on-line encyclopedie
Afbeeldingen, 1, Jeroen Goubet, 2, www.waterenlandonline.nl, 3, www.cubra.nl/brabantslandschap/wimvanderwouw, 4 t/m 6, Jeroen Goubet

 

© Buurtschap Moesdijk Weert
laatste update: 03-10-2011